Skip to content

Caffael ar gyfer Rhaglen Ysgolion yr 21ain Ganrif

Caffael ar gyfer Rhaglen Ysgolion yr 21ain Ganrif

Safle adeiladu

Caffael ar waith

Mae trefniadau cyflawni Rhaglen Ysgolion yr 21ain Ganrif wedi'u seilio ar y gwersi ddeilliodd o nifer o brosiectau yng Nghymru yn ogystal â rhaglenni buddsoddi mawr Lloegr a'r Alban ynglŷn ag ysgolion.

O achos natur y rhaglen yng Nghymru, efallai y bydd yn well cynnig amryw ffyrdd o gyflawni ei nodau yn hytrach na phennu dull penodol.  Un o agweddau pwysig caffael yng nghyd-destun y rhaglen hon yw gofalu y bydd manteision i'r gymuned, megis cyfleoedd i ymgymryd â hyfforddiant neu brentisiaethau, trwy fabwysiadu strategaeth fydd yn galluogi cwmnïau bychain a chanolig eu maint yng Nghymru i gystadlu am gytundebau adeiladu a chyflenwi.  Ymhlith agweddau eraill fydd o les i economïau lleol mae defnyddio dulliau isel eu carbon a deunyddiau lleol.  Er enghraifft, hybu'r arfer o baratoi rhannau o'r adeilad mewn lleoedd eraill er mwyn cynnig gwaith i gwmnïau hyfyw dros y tymor hir gan greu swyddi a chyfrannu'n sylweddol at economi'r wlad.

Mae natur hirdymor y rhaglen yn cynnig cyfleoedd i sefydlu’r trefniadau caffael mwyaf cost-effeithiol.  I’r perwyl hwnnw, trefniadau rhanbarthol neu wladol, yn hytrach na’r rhai lleol, fydd orau weithiau ac mae’n bosibl y bydd angen i awdurdodau lleol gadw’r ddysgl yn wastad rhwng buddion lleol ac arbedion ehangach. Mae WLGA wedi sefydlu cylch i ystyried cydweithio ymhlith yr awdurdodau lleol.  Dyma linc â’r arferion gorau ym maes caffael

Cytundebau traddodiadol

Hyd at ryw 10 mlynedd yn ôl, y ffordd arferol o gaffael prosiectau oedd pennu amryw gamau ar gyfer penodi dylunwyr a chontractwyr.  Mae awdurdodau lleol Cymru yn dal i ddefnyddio'r dull hwnnw ar gyfer prosiectau cymharol fychain a – bron bob amser – wrth godi ysgolion unigol.

Gall cytundebau o'r fath fod yn gymharol ddrud, fodd bynnag, gan ei bod yn aneffeithlon prynu ar gyfer pob ysgol yn ei thro.  Yn y rhaglen ehangach hon, sydd i'w chynnal dros y tymor hir, mae disgwyl i ddulliau amgen, mwy effeithlon, gael eu defnyddio.  Efallai y bydd mantais arall yn deillio o hynny, sef cyfle i ddatblygu gallu ac arbenigedd yn yr awdurdodau lleol.

Mae amryw ffyrdd o gaffael prosiectau ar gael i'r rhaglen hon ac mae gan bob un ei goblygiadau, ei manteision a'i hanfanteision ei hun – mae rhai ohonyn nhw wedi'u crynhoi isod.  Wrth baratoi rhaglenni amlinellol strategol, mae gofyn i awdurdodau nodi'r dulliau caffael maen nhw'n bwriadu eu defnyddio yn sgîl pwyso a mesur yr amryw ddewisiadau'n drylwyr.

Bydd y rhaglenni amlinellol strategol yn dangos sut mae strategaeth yr ysgol yn helpu i gymathu TGCh, hefyd.  Yn ogystal ag amryw ddulliau caffael ar gyfer prosiectau adeiladu, mae staff y rhaglen wrthi'n llunio ffyrdd o brynu cyfleusterau TGCh yn effeithlon.  Bydd cyfarwyddyd am hynny yn Safon Rhaglen Ysgolion yr 21ain Ganrif.

Dylunio ac adeiladu

Dyma ddull mae sawl awdurdod lleol wedi'i ddefnyddio dros y blynyddoedd diweddar yn y DG.  Mae'n cyd-fynd ag argymhellion Llywodraeth San Steffan ynglŷn â gweithredu'n fwy effeithlon a chael gwerth eich arian.

Cewch chi ei ddefnyddio ar gyfer ysgolion unigol neu nifer o brosiectau mewn un cytundeb.  Contractwr penodol fydd yn gyfrifol am gyflawni pob prosiect (trwy gyfrwng mwy nag un tîm dylunio, weithiau) gan gyflogi a chydlynu'r gweithlu yn ôl targedau'r cwsmer.

Cytundebau fframwaith

Mae rhai awdurdodau lleol wedi sefydlu cytundebau fframwaith lle byddan nhw'n penodi panel o gontractwyr, trwy broses gystadlu, ar gyfer cyfnod penodol.  Fel arfer, bydd cytundebau o'r fath yn ymwneud â dylunio ac adeiladu a bydd modd i'r awdurdod lleol feithrin perthynas â'r contractwyr fel y gall pawb wella ac arbed drwy'r amser.

Mae cytundebau fframwaith yn gyfle gwych i nifer o awdurdodau gydweithio hefyd, ac mae amryw fentrau o'r fath yn mynd yn eu blaen neu ar y gweill eisoes yng Nghymru.  Fel arfer, bydd contractwyr yn cynnig am gytundeb fframwaith yn ôl categorïau eu gwerth ac, ar y pen is, mae cyfleoedd i gwmnïau a siopau bychain y fro gymryd rhan.

Mae'n debygol mai cytundebau fframwaith fydd orau, lle bo'n briodol, ar gyfer Rhaglen Ysgolion yr 21ain Ganrif.

Partneru

Mae rhai awdurdodau lleol wedi addasu'r cytundebau fframwaith sydd wedi'u disgrifio uchod trwy benodi un contractwr i ddibenion dylunio ac adeiladu dros gyfnod penodol yn sgîl proses gystadlu.  Mewn cytundeb partneru o'r fath, fel arfer, mae gofyn i'r contractwr ymrwymo i ddatblygu a gwella safonau a chwtogi ar gostau dros gyfres o brosiectau.

Yn ei dro, bydd y cyngor yn ymrwymo i ddefnyddio'r contractwr ar gyfer hyn a hyn o waith yn ystod y cyfnod dan sylw. Felly, gall yr awdurdod a'r contractwr/tîm dylunio feithrin partneriaeth dda lle bydd modd i unigolion allweddol ar y naill ochr a'r llall ddysgu gyda'i gilydd dros amser.

Weithiau, ar ôl sefydlu cytundeb partneru, bu'n bosibl cyflwyno elfennau arloesol a chymryd cyfnod pob prosiect i ystyriaeth o ran dylunio'n fanwl a chadw trefn ar gostau.

Cynnal a chadw'r ased

Dyw'r dulliau caffael uchod ddim yn cynnwys cyfrifoldeb am gynnal a chadw ysgolion ar ôl i'r buddsoddiad ddod i ben.  Cyfrifoldeb y cwsmer (yr awdurdod lleol neu'r ysgol) fydd hynny, fel arfer.  Felly, oni bai bod safonau wedi'u pennu'n fanwl yn y cytundeb, mae'n bosibl na fydd y contractwr yn gorfod cywiro unrhyw beth anodd ei gynnal a'i gadw yn yr adeilad wedyn.

Mae awdurdodau lleol ac ysgolion wedi'i chael yn anodd neilltuo digon o arian i gadw adeiladau mewn cyflwr da dros gyfnod hirfaith, yn aml.  O ganlyniad, mae angen atgyweirio rhai ysgolion yn sylweddol neu godi ysgolion newydd yn eu lle.  Wrth baratoi eu rhaglenni amlinellol strategol, mae gofyn i awdurdodau ddangos sut byddan nhw'n cynnal cyflwr ysgolion dros y tymor hir.

Bydd modd gwneud hynny trwy gytundebau rheoli cyfleusterau.  Dewis arall allai fod ar gael i awdurdodau lleol yw cytundebau cylch oes.

Sefydlodd WLGA Gylch y Prosiectau Adeiladu Cydweithredol yn ddiweddar i ystyried sut gawan ni gydweithio wrth gaffael prosiectau adeiladu.

Dolenni perthnasol

Dyma’r diweddaraf am Raglen Ysgolion yr 21ain Ganrif a chyrff sy’n ymwneud â hi.
Ar ôl cwrdd nifer o weithiau, mae'r cylch wrthi'n paratoi rhaglen fydd yn amlinellu ei weithgareddau a'i flaenoriaethau.