Skip to content

Partneriaeth gydag ysgol yr Eglwys yng Nghymru yn cynnig ateb i heriau lleoedd gwag y brifddinas

Partneriaeth gydag ysgol yr Eglwys yng Nghymru yn cynnig ateb i heriau lleoedd gwag y brifddinas

Mae Teilo Sant, menter ar y cyd rhwng Cyngor Sir Caerdydd, yr Eglwys yng Nghymru a Llywodraeth Cymru, wedi mynd i'r afael â'r problemau lleoedd i ddisgyblion sy'n wynebu tair ysgol wahanol ym maestrefi dwyrain Caerdydd.

Yn hynny o beth mae'r prosiect, a gyllidir yn bennaf gan raglenni Ysgolion yr 21ain Ganrif a Chyfalaf Addysg Llywodraeth Cymru, wedi chwarae rôl allweddol mewn adolygiad eang o ddarpariaeth uwchradd ar draws rhan honno'r ddinas.

Tra bod ysgol a oedd yn heneiddio a chanddi leoedd gwag yn cael ei diddymu’n raddol, symudodd ysgol enwadol ffyniannus oedd wedi’i lleoli hanner milltir i ffwrdd  i mewn drws nesa. Bydd hyn yn creu amgylchedd dysgu uwch-dechnoleg ac iddo'r cyfleusterau chwaraeon o’r radd flaenaf a fydd yn gwasanaethu un o ardaloedd mwyaf difreintiedig Caerdydd.  St Teilos

Mae'r hyn hefyd wedi gadael adeiladau ar hen safle'r ysgol eglwys, sy'n caniatáu i ysgol uwchradd Gymraeg newydd symud yno ac ehangu i ateb y galw cynyddol.

I grynhoi, mae'r prosiect cymhleth £26m hwn yn cwmpasu cau Ysgol Uwchradd Llanedern, adeiladu ysgol uwchradd newydd Teilo Sant yr Eglwys yng Nghymru wrth ochr safle Llanedern, a darparu cartref newydd i Ysgol Gyfun Gymraeg Bro Edern o fewn hen adeilad Teilo Sant.

Mae wyth deg y cant o'r buddsoddiad wedi dod o raglenni Ysgolion yr 21ain Ganrif a Chyfalaf Addysg Llywodraeth Cymru, gyda'r Cyngor a'r Eglwys yng Nghymru yn mantoli'r gweddill.

Agorwyd Teilo Sant ym mis Medi 2013 ac mae adeiladu ysgol newydd, arbennig iddi yn garreg filltir arall wrth adrefnu'r ddarpariaeth uwchradd ym maestrefi'r dwyrain. Mae ysgolion eraill wedi uno ac adnewyddwyd rhai eraill yn helaeth fel rhan o’r broses hon, oll er mwyn mynd i'r afael â lleoedd gwag ac adeiladau oedd yn dirywio.

Cefndir  

Fel rhan o adrefnu'r ystâd ysgolion, yn 2009 penderfynodd yr awdurdod lleol gau Ysgol Uwchradd Llanedern gam wrth gam. Roedd yn gwasanaethu cymuned gymysg a chymdogaethau mawr difreintiedig.  Ers 2010 ni chymerodd Llanedern ragor o ddisgyblion. Dechreuodd rhai o ddisgyblion ysgolion cynradd yr ardal ymrestru gydag Ysgol Uwchradd Llanisien ac Ysgol Uwchradd Caerdydd.  Fodd bynnag roedd presenoldeb ysgol fawr Teilo Sant o fewn ardal Llanedern yn cynnig cyfle i ddarparu addysg uwchradd i bobl ifanc leol ar garreg eu drws, gan greu amgylchedd dysgu newydd sbon.

classroomYn draddodiadol câi Teilo Sant ei disgyblion o ysgolion cynradd ffydd ledled y ddinas ond cynigiai leoedd hefyd i ddisgyblion eraill y dymunai eu rhieni eu hanfon i ysgol uwchradd enwadol. Cynrychiolai'r lleoedd 'agored' hyn hyd at draean o gyfanswm lleoedd.

Roedd niferoedd Teilo Sant wedi bod yn cynyddu'n raddol dros nifer o flynyddoedd a bu'n rhaid i'r ysgol, a agorwyd yn wreiddiol yn 1966, godi wyth adeilad dros dro er mwyn ymdopi. Dywed y pennaeth cynorthwyol Ian Loynd;

"Roedd hi dan ei sang."

Yr ateb y cytunwyd arno oedd codi Teilo Sant newydd sbon ar dir a oedd ar y pryd hwnnw yn gaeau chwarae i Ysgol Uwchradd Llanedern. Gyda lle ar gyfer 1,440 o ddisgyblion byddai gan yr adeilad newydd hwn ddigon o le parhaol fel bod nifer o bobl ifanc leol Llanedern yn gallu ymrestru yn yr ysgol enwadol ffyniannus.

Ar yr un pryd penderfynwyd y byddai Ysgol Gyfun newydd Gymraeg Bro Edern - a fu'n cael llety dros dro yn Ysgol Gyfun Glantaf yn Ystum Taf - yn symud i'r adeilad a gafodd ei wacáu gan Teilo Sant.  Caiff hwn ei foderneiddio i ddarparu cartref parhaol i'r disgyblion cyfrwng Cymraeg.

Yr Ysgol Newydd

Mae gan y Teilo Sant newydd lu o gyfleusterau modern a gellir dadlau ei bod hi ymhlith yr ysgolion mwyaf blaengar yng Nghymru o safbwynt ei chyfarpar TGCh.

Fe'i cynlluniwyd ar hyd prif 'stryd' sydd wedi ei chysylltu ag ystafelloedd dosbarth a chyfleusterau eraill, sy'n golygu bod mynediad hawdd gan y 100 aelod o staff dysgu i adnoddau addysgiadol soffistigedig ym mhob pwnc. Mae'n cynnwys 10 labordy wedi eu cyflenwi'n llawn, man dylunio a thechnoleg gydag argraffyddion 3D, cyfleusterau chwaraeon dan do a stiwdios dawns a ffitrwydd.

Yn ogystal â phum ystafell sefydlog TGCh mae cynifer â 600 o declynnau symudol y gall y disgyblion eu defnyddio unrhyw le o amgylch yr adeilad diwifr.

Mae gan bob ystafell ddosbarth system daflunio uwch gyda system sain integredig, yn ogystal â chamerâu fideo y gall athrawon eu defnyddio i recordio gwersi er mwyn cyfeirio atyn nhw yn y dyfodol neu er budd disgyblion absennol. Mae gan bob ystafell ddosbarth hefyd declyn taflunio sy'n galluogi athrawon i daflunio unrhyw weithgaredd dosbarth ar sgrin fawr fel na fydd yn rhaid i ddisgyblion dyrru o amgylch i weld arbrofion neu arddangosiadau ymarferol.   learners walking

Mae'r adeilad hefyd yn effeithlon iawn o ran ynni a chanddi du blaen crwm a ddyluniwyd i fwrw ymaith sŵn traffig traffordd gyfagos yr A48M.

Roedd y disgyblion eu hunain yn rhan o'r broses o ddylunio rhai agweddau ar gynllun mewnol yr adeilad, megis gosod tai bach 'cynllun agored' lle y byddent yn teimlo'n fwy diogel yn eu barn nhw.

Yn ystod y gwaith adeiladau cyflogodd y contractwyr o Gaerdydd, Wilmott Dixon, lafur lleol cyhyd a bu modd, ac roedd 85% o'r isgontractwyr ac 85% o'r cyflenwadau yn dod o dde Cymru. Cafodd y disgyblion gyfle hefyd i gael eu tywys o amgylch y safle i weld yr adeilad yn cael ei adeiladu.

Esboniodd Rachel Smith, Rheolwr Datblygu Rhaglen Ysgolion Cyngor Dinas Caerdydd, fod y prosiect yn her sylweddol o ran trefniadaeth. Meddai:

"Roedd yr adeilad newydd yn weddol syml ond roedd y ffaith eu bod nhw'n cau un ysgol ac yn symud dwy arall yn ei wneud e'n brosiect cymhleth.  Roedd symud lleoliad yn amlwg yn mynd i fod yn boen meddwl. Roedd llawer o bryder am orffen mewn pryd a bu'n rhaid inni wneud y cyfan yn ystod yr haf gwlypaf ers cenedlaethau. Ar y cyfan aeth hi'n dda iawn fodd bynnag."

O fewn cymal cyntaf y prosiect roedd contract 68 wythnos o hyd i adeiladu'r ysgol a gosod rhai o'r cyfleusterau chwaraeon awyr agored. Fodd bynnag bydd swmp y cyfleusterau hamdden, gan gynnwys meysydd at bob tywydd ar gyfer pêl-droed, rygbi, hoci, pêl-fasged, tenis ac athletau, yn cael eu gosod ar ôl i Ysgol Uwchradd Llanedern gau yn haf 2014 ac ar ôl i’r safle gael ei glirio.

Y Newid

Mae Teilo Sant wedi bod yn ymbaratoi at y newid drwy gynyddu nifer y disgyblion a dderbynnir yn flynyddol o 180 i 240, ac wedi cynyddu nifer y staff yn raddol dros y pedair blynedd diwethaf i 130 ar hyn o bryd. Yn eu plith mae 100 o athrawon.

Symudodd un grŵp o 43 o ddisgyblion blwyddyn 9 yn eu crynswth o Ysgol Uwchradd Llanedern i'r Teilo Sant newydd, pan agorodd honno ym mis Medi 2013. Daeth hyn yn sgil misoedd o weithgareddau pontio, gan gynnwys ymweliadau safle a diwrnod cwrdd i ffwrdd er mwyn i ddisgyblion y naill ysgol a'r llall ddod i adnabod ei gilydd.

Esboniodd Ian Loynd fod rhai o rieni Llanedern yn bryderus am y newid i ddechrau am nad oedd hawl awtomatig gan blant lleol i fynd i Deilo Sant, ond ychwanegodd fod yr ysgol wedi ymdrechu i dawelu eu meddyliau drwy bennu dalgylch pedair ysgol gynradd - Bryn Celyn, Glyncoed, Llanedern a Springwood - o fewn y meini prawf ar gyfer mynediad.

playgroundDrwy gynyddu'n raddol gyfanswm y disgyblion sy'n dod o du hwnt i'w chefndir 'ffydd' mae Teilo Sant wedi newid proffil economaidd y bobl ifanc sy'n mynychu'r ysgol. Bum mlynedd nôl dim ond 11% o'r disgyblion oedd yn gymwys i gael cinio ysgol am ddim, ond bellach mae'r ffigwr yn 26%.

Mae materion llythrennedd a rhifedd ychwanegol wedi codi yn sgil derbyn y disgyblion newydd ac mae'r ysgol wedi cyflwyno systemau ymyrraeth amrywiol er mwyn delio â'r her gynyddol hon. Ar ben hynny mae system dalu fiometrig sy'n gweithio heb arian parod yn golygu nad yw'n hysbys pwy sy'n hawlio cinio ysgol am ddim, sydd yn ei dro wedi rhoi hwb i ganran y bobl gymwys sy'n hawlio cinio, o 50% i 90%.

Serch y newid corfforol dramatig hwn, llwyddodd yr ysgol newydd i gynnal ei safonau addysgol. Dywedodd y pennaeth cynorthwyol:

"Rydym ni bellach yn ysgol gyfun go iawn achos rydym ni'n gwasanaethu rhai o rannau cyfoethocaf a thlotaf Caerdydd. Cawsom ni newidiadau mawr mewn pedair blynedd ond rydym ni ar y trywydd cywir o hyd. O gymharu ag ysgolion tebyg mae ein perfformiad yn parhau'n dda neu'n arbennig. Nododd ein harolwg Estyn eleni ein bod ni'n 'dda' ym mhob maes, sy'n dangos ein bod ni wedi ymdopi'n dda gyda'r newid."